Een duik bij de Vinkeveense zandeilanden voelt voor menig bezoeker als zwemmen in het zuiverste natuurwater van de regio. Toch blijkt die vertrouwde, heldere blik over de waterlijn een vertekend beeld te geven. Uit een grootschalig onderzoek van Natuur & Milieu en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) blijkt dat de officiële zwemplekken bij de Vinkeveense Plassen kampen met overschrijdingen van elf verschillende chemische stoffen. Landelijk staat de populaire recreatieplas daarmee op een gedeelde vierde plek van locaties met de meeste probleemstoffen.
Vaste bezoekers van de zandeilanden zijn gewend aan het predicaat “uitstekend” op de officiële zwemwaterborden. Dat oordeel blijft overeind als het gaat om bacteriën of het wegblijven van acute blauwalgoverlast. Maar onder de waterspiegel speelt volgens de onderzoekers een ander verhaal.
“Een zwemwater kan in Nederland dus als veilig worden beoordeeld, terwijl er tegelijkertijd sprake is van chemische vervuiling”, concludeert Natuur & Milieu. Waar de plas in de praktijk over het algemeen uitblinkt in bacteriologische hygiëne, overschrijden elf stoffen de strengere normen van de Europese Kaderrichtlijn Water. Alleen de Jagersplas in Zaanstad (achttien stoffen), De Beldert in Buren (dertien stoffen) en de Waalboezem bij Ridderkerk (twaalf stoffen) tellen landelijk gezien meer chemische overschrijdingen. Daarmee laat Vinkeveen ook omliggende recreatieplassen zoals de Gaasperplas, de Ouderkerkerplas en de Loosdrechtse Plassen achter zich. In totaal zijn 95 wateren onderzocht.
Wie de afgelopen tijd het water in is gegaan, hoeft niet direct te schrikken. De onderzoekers benadrukken met klem dat het rapport niet stelt dat zwemmers direct gezondheidsklachten krijgen. “Er is geen acuut risico, zoals bij bacteriën en blauwalg,” legt een woordvoerder uit. “Maar we zien wel dat de chemische vervuiling in oppervlaktewater en dus ook zwemwater structureel te hoog is.”
“We vinden het belangrijk dat mensen een volledig beeld hebben van de waterkwaliteit en (nog) belangrijker dat de overheid meer prioriteit geeft aan het aanpakken van die chemische druk.”
De zorgen van de wetenschappers richten zich vooral op de lange termijn en de ecologische gezondheid van het plassensysteem. “Ondanks de grote inspanningen van de waterschappen om de ecologische gezondheid van wateren op orde te krijgen, zien we dat in wateren waar gerecreëerd wordt nog veel vervuiling wordt aangetroffen die mogelijk schadelijk is voor mens en natuur”, legt Lisette de Senerpont Domis van het NIOO-KNAW uit. “Een bredere blik op waterkwaliteit is noodzakelijk voor veilig recreëren in water.”
Foto: Dylan Klinkhamer, Dylonia
Op de vraag welke elf specifieke stoffen er in Vinkeveen precies in verhoogde concentraties zijn aangetroffen, moeten de onderzoekers het antwoord vooralsnog schuldig blijven. Ook de precieze concentraties zijn nog niet gedeeld. In het landelijke rapport worden zware metalen, industriële vlamvertragers, bestrijdingsmiddelen en PFAS genoemd als de grootste boosdoeners in het Nederlandse buitenwater, maar een lokale uitsplitsing ontbreekt nog.
Desgevraagd laat Natuur & Milieu weten dat de cijfers per zwemlocatie pas na het weekend worden gedeeld: “We zijn met NIOO aan het kijken hoe we de data per locatie goed inzichtelijk en deelbaar kunnen maken. Die data zit nu in een complexe database die we niet zomaar uitdraaien. Dat lukt niet deze week, hopelijk maandag.”
Volgens de initiatiefnemers van het rapport wringt de schoen vooral in de communicatie naar het publiek. Omdat de officiële zwemwatercontrole uitsluitend let op acute ziekmakers en blauwalg, blijven chemische meetwaarden voor recreanten volledig onzichtbaar.
“Je moet er als zwemmer op kunnen vertrouwen dat officieel veilig zwemwater ook gezond zwemwater is”, stelt Rob van Tilburg, directeur programma’s bij Natuur & Milieu. “De overheid grijpt alleen in bij een teveel aan blauwalg en bacteriën, maar niet bij chemische vervuiling. Terwijl uit ons onderzoek blijkt dat die vervuiling in bijna alle onderzochte zwemwateren voorkomt.” De milieuorganisatie pleit er dan ook voor dat overheden recreanten in de toekomst een completer beeld geven van de wateren waarin zij verkoeling zoeken.
Studio
Rendementsweg 10d
3641 SK Mijdrecht
E-mail
redactie@rtvrondevenen.nl
Telefoon Redactie
0297 - 286004
